Ամփոփիչ աշխատանք

  1. Լրացրու բաց թողած տառը (տառերը), կրկնակ բաղաձայնը կամ երկհնչյունը (0,5 միավոր)

Գոմեշ, մթնկա, լուսնկա, որթակոտոր, զարթուցիչ, նշ-արենի, հանդիպակաց, հո-ասուն, ընդիմակաց, օրորել, առ_ջաթել, հոգեվիճակ, կար-եր, ակնթարտ, միջօրե, ճրագալույծ, ծեծկռտուք, աղցան, աքսոր, հո-երգություն, Աքի-ես, հե-ենական, Սեթրակ, ճ-քակոշիկ, հեղեղատ։

  1. Բառերը գրիր առանց փակագծերի՝ միասին, անջատ կամ գծիկով

Հարավարևմտյան), սերնդե սերունդ, հինգից-յոթ, չորս գլխանի, կուժ-կոտրուկ, բառ գիրք։(0,5 միավոր)

  1. Խմբավորիր բառերն ըստ հոմանիշների։ Քանի՞ բառ հոմանիշ չունի այս շարքում։
    նիրհել, վախենալ, տխմար, փոս, ննջել, երկյուղել, սրդողել, քնել, տգետ, վիրապ, մրափել, զարհուրել, բթամիտ, վեմ, ողորմելի, խրամատ։(0,5 միավոր)
  2. Ընտրիր դաժան բառի հոմանիշները.

Սինլքոր, անագորույն, ամբարտավան, ժանտ, դժնի, դժկամ, դժխեմ, բիրտ, անողորմ, դժոխալուր։(0,5 միավոր)

  1. Տրված բառացանկից առանձնացրու հոմանիշային զույգերը.
    անթաքույց, , վեհանձն, բացահայտ, ճաշկերույթ, հեղհեղուկ, հրավերք, տմարդի, հեղեղատ։(0,5 միավոր)
  2. Տրված շաքից առանձնացրու պերճ բառի հականիշները.
    շքեղ, անշուք, շլացուցիչ, հասարակ, ճոխ, հիասքանչ, պարզ, զգլխիչ, փառահեղ, պերճաշուք։(0,5 միավոր)
  3. Առանձնացրու հականիշների զույգերը.
    սեր, աստիճանաբար, անվարժ, ատելի, լավ, միանգամից, միշտ, փորձառու, բնավ, հոռի։(0,5 միավոր)
  4. Առաջին շարքի բառերի դիմաց 2-րդ շարքից ընտրիր և գրիր բացատրությունները.
    Հածել, հեծել, հեծկլտալ, հեծնել(0,5 միավոր)
  5. ձի նստել, տառապել, հեկեկալ, դեգերել(0,5 միավոր)

10. Ո՞ր դարձվածքի իմաստն է սխալ բացատրված.
բերանը ջուր առնել – չխոսել
կյանքի ընկեր-միասին երկար ճանապարհ գնացող

դանակը ոսկորին հասնել —   համբերությունը հատնել
հոգու հետ խաղալ -ձեռ առնել (0,5 միավոր)

11.Քարը փեշից թափել դարձվածքին ո՞ր իմաստը չի համապատասխանում.
ա) չհակառակվել, զիջել
բ) չհամառել
գ) անհաջողությունից խուսափել
դ) համաձայնության գալ (0,5 միավոր)

12.Ո՞ր նախադասությունների մեջ բառագործածության սխալ կա (ընդգծիր սխալ օգտագործված բառերը).

ա)Ուժեղ աղմուկից հանկարծակիի գալով՝ մոտեցավ լուսամուտին։
բ) Ավանդության համաձայն՝ վառելիքի դեզը վերածվել է քարե ամրոցի։
գ) Ակնոցի վրայից աչքերը հառնեց դիմացը նստած մարդկանց։
դ) Առվի մեղմ կարկաչյունը հանգստացնում էր հոգնած նյարդերս։
ե) Ինչ վերաբերում (ինչ-որ բանի մասին լինել. սա ճիշտ է) է կրթաթոշակին, այդ հարցին դեռ կանդրադառնանք։
զ) Իր վատ արարքի համար նա մեղանչեց ընկերոջ առաջ։ (0,5 միավոր)

13. Ընդգծիր այն բառերը, որոնք համանուն ունեն.
գայլուկ, ցանցկեն, բալ, լալ, խեթ, տուն, շուտափույթ, բարձիչ, թույլ։(0,5 միավոր)

14.Ընդգծիր այն բառերը, որոնցում ինքնուրույն գործածություն չունեցող արմատ կա.

սիրասուն, անողջախոհ, նետահարում (հար), լուսաշող, , բծախնդիր, քաջազն չունևոր (ուն), զառամյալ, խցիկ, կառապան։(0,5 միավոր)

15.Ընդգծիր պարզ բառերը.
արագիլ, հրավեր, արձան, գոմեշ, գեղարդ, բարակ, ամրակ, բողոք, զարմիկ, դադար, գալար, (հով+ար(անել), հանդարտ, կաղամբ, հարուստ, կորուստ, պատում։ (0,5 միավոր)

16. Ընդգծիր բարդ բառերը. առաջնեկ, քննադատ, հախճապակի, փոխըմբռնում, ախորժալուր, տանտիկին, ձեռնարկ, հոգեթով, ամենուր, , ձեռնասուն, շքամուտք, ինչքան, մշտապես, որտեղ, այսօր։ (0,5 միավոր)

17. Ընդգծիր մեկից ավելի ածանց ունեցող բառերը.
անմնացորդ, համաստեղություն, երկնային, փախստական, ընդունելի, պարունակ, թարգմանչություն, հայրենիք, հարգանք, խորհրդական, ենթաշրջան, ձեռնարկություն, թերագնահատում, հակոտնյա, նախանձելի, բանտարկյալ։ (0,5 միավոր)

18. Ընդգծիր բարդածանցավոր բառերը.
ձեռնտու, վարկառու, աչառու, զրպարտիչ, գործարանատեր, վիրակապարան, աչքաբաց, ավտոկայան, , տարրալուծում, լեզվաբանություն, հայազգի, թռչնաբուծարան, ուրվապատկեր, բնակատեղի, հեռուստացույց։(0,5 միավոր)

19. Տրված բառերի բառակազմական վերլուծություններից ո՞րն է սխալ.
ա) խմբագրել= խ(ու)մբ+ա+գ(ի)ր+ել
բ)խճանկար= խ(ի)ճ+ա+նկար
գ) տարորոշել= տար(ր)+որոշ+ել
դ) հակառակորդ = հակ+նռ+ակ+որդ (0,5 միավոր)

20. Բառակազմական վերլուծության ենթարկիր տրված բառերը.
ա) առաջնություն-առաջ-ն-ություն առ+աջ+ին+ություն
բ) հետախուզել-հետ-ա-խույզ-ել
գ) հետաքննչական-հետ-ա-քնին-իչ-ական
դ) հայելազարդ-հաել+-ա-զարդ (0,5 միավոր)

21. Ընդգծիր հապավումները.
ժողդատարան, զինծառայող, ուսխորհուրդ, շինջոկատ, նորընտիր, կուստոմս, քաղբանտարկյալ, պետպատվեր, ուսմասվար, մարզկենտրոն, գրապահոց, սոցհարցում, բանավան, շինհրապարակ, , պետեկամուտ։ (0,5 միավոր)

Հավաքից Հավաք

Անձրևի հեքիաթը

Կարդում ենք Թումանյան

Գործնական աշխատանք

Կոմիտասյան օրեր

Էպոս

Նախագծային ուսումնական ստուգատես

Թարգմանություն

Նախագիծ«Արևելքի պոեզիա»

Օրհան Վելի Կանիկ

 

Պլաստմասսե շշերի և դրանց օգտագործման ճիշտ կանոնները

4 գաղտնիք պլաստմասսե շշերի և դրանց օգտագործման ճիշտ կանոնների մաիսն:

Օգտագործելուց հետո նետեք աղբամանը

Պալստիկե շշերը կարող են պարունակել վտանգավոր քիմիական տարրեր: Ուշադիր եղեք շշերի վրայի գրառումներին: Հենց շշի ներքևի հատվածում նշված է, թե ինչ տիպի պլաստիկ է օգտագործվել դրա պատրաստման համար:

Եթե շշի ներքևի հատվածում եռանկյունու մեջ գրված է 1PET, ապա նշանակում է, որ շիշը մեկանգամյա օգտագործման համար է նախատեսված: Դրանց մեջ կրկին ջուր կամ բարձր ջերմաստիճանի հեղուկ լցնելը, նաև արևային էներգիան, կարող են շշից տարանջատել տոքսիններ, որոնք, հայտնվելով ձեր օրգանիզմում, կարող են զանազան վնասներ հասցնել:

Մի քանի անգամյա օգտագործման ենթակա են միայն պոլիպրոպիլենից պատրաստված շշերը և դրանք անվտանգ են միայն սառը ջուր լցնելու դեպքում, բացի այդ անհրաժեշտ է պարբերաբար ախտահանել շիշը:

Բակտերիաների զարգացման կենսական միջավայրը

Օգագործված շշով ջուր խմելը հավասարազոր է շան կեղտոտ խաղալիքը կամ զուգարանակոնքը լիզելուն:Այս շշերում բակտերիաների քանակը չափազանց շատ է և մի քանի անգամ օգտգործելով, հատկապես տաք ջուր լցելու դեպքում մենք իդեալական պայմաններ ենք ստեղծում այդ բակտերիաների զարգացման համար:

Իսկ այս ամենը կանխարգելելու համար  առաջին անգամ օգտագործելուց հետո պետք է շիշը դեն նետել, իսկ ծայրահեղ դեպքում պետք ամեն անգամ հակաբակտերիալ հեղուկներով լվալ:

Հետազոտողները պարզել են, որ նույնիսկ լավ լվանալու դեպքում էլ շշերը  կարող են վտանգել առողջությունը՝ թունավորումից մինչև հեպատիտ A: Հետազոտությունները ցույց են տվել որ բակտերիաների մեծ մասը ապրում է խցանի հատվածում, որը շատ հաճախ նորմալ և ամբողջությամբ լվանալ չի էլ ստացվում: Նման պայմաններում խորհուրդ է տրվում նույն շիշը երկրորդ անգամ օգտագործելու պարագայում ջուրը խմել ձողիկով:

Ջրի աղբյուրը

Շատ ընկերություններ մարքեթինգային նպատակներով իրենց գնորդներին համոզում են, որ իրենց ջուրը ինչ-որ մաքուր աղբյուրից է և հատուկ վերամշակման է ենթարկված: Սակայն քիչ չեն դեպքերը, երբ գովազդը իրականությանը չի համապատասխանում, և դուք սովորական ջուր եք խմում:
Իրականում այդ նույն  ընկերությունները իրենց ապահովագրելու համար ջրի շշերի վրա շատ փոքր տառերով գրում են ճշմարտությունը՝ ջրի իրական աղբյուրը, որին հաճախ ոչ մեկը ուշադրություն չի դարձնում և շարունակում են շատ վճարել սովորական ջրի համար:

Գործնական քերականություն

1. Դո՛ւրս գրել ածականները. դրանցից երեքը գործածե՛լ
նախադասություններում։
Այս գետի ափին, այս ուռենու տակ
Իմ մանկությունն է անցել երազուն,
Խաղացել է նա գետում այս հստակ,
Ոսկի է փնտրել այս տաք ավազում։
Նա թառել է այս ծառերին դալար,
Երկյուղով մտել այրերը այս մութ
Ու կածաններում այս օձագալար
Թափառել է նա մինչև մայրամուտ։
Եվ իր ծիծաղի ալիքներն է ջինջ
Տվել նա մի օր ջրերին այս խենթ,
Որ ուրախ երգով տարել ամեն ինչ
Ու, սակայն, ոչինչ չեն բերել էլ ետ։
…Ամեն ինչ այստեղ նույնն է մնացել,
Նույն ալիքներն են գալիս ու գնում,
Եվ միայն ուռին ջրին կռացել,
Մի ինչ-որ կորած բան է որոնում։

Գտնե՛լ այն ածականները, որոնց գերադրական աստիճանը
–գույն մասնիկով չի կազմվում։
Բարձր, մեծ, տաք, նվազ, թանկ, լավ, ուժեղ, ազնիվ, զվարթ, խոշոր, հին,
բարակ, կոշտ, ուրախ, նոր, քաղցր։

 Գրե՛լ տրված գոյականներից յուրաքանչյուրին բնորոշող
երեք ածական։
Նկար, այգի, ծաղիկ, գիրք, գորգ։

Գտնե՛լ որակական ածականները. կազմե՛լ նախադասություններ՝
գործածելով դրանք:
Բարձր, մարմնագույն, աշակերտական, ամուրի, թունդ, լեռնային, բրդյա,
պղտոր, տխուր, վճարովի, ցածր, դեղին, ժլատ, նարնջագույն, պատանեկան,
ջրալի, դաշտային, թավշյա, ասվե, ուրախ, քաղցր, անվճար։

 Գտնե՛լ ածականները և դրանցով կազմել բառակապակցություններ:

Աղոտ, դերձակ, դժվարին, հոգատար, մանրահատակ, կավ, հաճարենի,
հյուսնություն, լսարան, հանգամանորեն, երկաթ, պողպատե, սնահավատ, դետալ,
գործունյա, բարեգութ, դաժան, ատլաս, չիթ, փայտե, կաղապար, շրջանակ, թղթե:

2.Դո՛ւրս գրել տեքստում եղած թվականները, որոշե՛լ գրության
ձևը (արաբական թվանշաններով, այբուբենի տառերով և այլն)։ Թվականները
գրել բառերով և նշե՛լ տեսակները։ Դո՛ւրս գրել նաև թվականներով
կազմված բառերը (գոյական, ածական)։

Զվարթնոց. Վաղարշապատի Ս. Գրիգոր. վաղ միջնադարի հայկական ճարտարապետության
հուշարձան Արարատյան դաշտում՝ Էջմիածնից 3 կմ հարավ։
Ըստ հայ պատմիչների վկայության և պահպանված հունարեն արձանագրության՝
կառուցել է Ներսես Գ Իշխանցի (Շինող) հայոց կաթողիկոսը, և նրա գահակալության
տարիներից էլ՝ 641-661, արտածվում է Զվարթնոցի կառուցման ժամանակը։
Ըստ Մովսես Կաղանկատվացու՝ Զվարթնոցը օծվել է 652-ին։ Թ. Թորամանյանի
կարծիքով շինարարությունը սկսվել է 643-ին և հիմնականում ավարտվել 652-ին։
Զվարթնոցը կանգուն է եղել մինչև X դ. վերջը. ավերման պատճառի մասին մեզ
հայտնի պատմական աղբյուրները լռում են։ Ըստ պեղված նյութերի՝ նախքան
Զվարթնոցը այստեղ եղել են հնագույն և IV-V դդ. կառույցներ։ Տեղանքի ցածրիկ,
շրջանաձև բլրակը պարագծով շրջապատված է յոթաստիճան բազմանիստ հենապատով
(բացի հարավարևմտյան մասից, ուր պալատն է)՝ կազմելով սալահատակ
պատվանդան, որի կենտրոնում կառուցվել է տաճարը։ 1905-ին Թ. Թորամանյանը
ստեղծեց Զվարթնոցի գիտական վերակազմությունը։ Ըստ պահպանված
հատակաձևի և այդ վերակազմության՝ կառույցի ծավալատարածական հորինվածքի
կորիզը քառակոնքն է, որը ցածում շրջապատված է երկհարկ պարարկյալ
սրահով (տրամագիծը՝ 35,75 մ), իսկ վերևում՝ կիպ պարփակված գլանային պատով։
Կիսագմբեթ, հիմնական առանցքներով խաչաձև տեղադրված 4 կոնքերը
միմյանց են կապվում բարդ կտրվածքի, զանգվածեղ, վերևում կամարակապ մայր
մույթերով՝ գմբեթակիր քառակուսին, որից անցումը թմբուկի բոլորակին իրականացված
է առագաստների միջոցով։ Կոնքերը, բացի արևելյանից, որը հոծ է և ամփոփում
է բեմը, իրենց ստորին մասում սյունակազմ են (6-ական սյուն, տրամագիծը՝
0,6 մ)։ Սյուներն ավարտվում են կողովաձև, խոյազարդ խոյակներով և
միմյանց կապվում կամարներով։
Ըստ «Հայկական սովետական հանրագիտարանի»

Կարդում ենք Թումանյան

Թումանյանի ստեղծագործությունների յուրացում (բերանացի)
Թումանյանական մտքի, ստեղծագործության նորովի ուսումնասիրություն, անդրադարձ
Ստեղծագործությունների ներկայացում, մեկնաբանություն, տարածում
Համագործակցային աշխատանքների կազմակերպում, խրախուսում
Նախագծային թեմատիկ ուղղություններ՝
Թումանյանը՝ մանկագիր
Թումանյանը՝ հեքիաթագիր
Թումանյանն ընտանիքում
Թումանյանը՝ ընկեր
Թումանյանը՝ թարգմանիչ
Թումանյանը՝ հասարակական գործիչ
Իմ Թումանյանը
Թումանյանը և երաժշտությունը, արվեստը
Ստուգատեսի ընթացքում նախատեսվում են՝ դասարանական, խմբային, ընտանեկան հետևյալ նախագծերը
Թումանյանի հոդվածները.  առցանց քննարկումներ. որքանո՞վ են արդիական նրա հասարակական-քաղաքական հայացքները

  • Թումանյանական վկայություններ Երևանում (հուշարձաններ, հասարակական վայրեր)…
  • Իմ (մեր) Թումանյանը (հարցազրուցներ, գրավոր ու բանավոր վերլուծություններ)
  • «Չար»-ն ու «բարի»-ն, երգիծանքը, Թումանյանի հեքիաթներում
  • Հայրենիքի, ազատության, սիրո, երջանկության՝ թումանյանական մեկնաբանությունները
  • Իմաստասիրական միտքը Թումանյանի քառյակներում
  • Թումանյանի ամենահերոսը
  • Ավագ դասարանների սովորողները կարդում կամ բեմադրում են կրտսեր ընկերների համար
  • Կրտսերները՝ պատմում, խաղում են ավագների համար:
  • Կազմակերպվում են միջդասարանական, միջդպրոցական ընթերցումներ, հանդիպում- քննարկումներ, վարպետւթյան դասեր

Թումանյանական կերպարների վերլուծություն

«Չար»-ն ու «բարի»-ն, երգիծանքը, Թումանյանի հեքիաթներում
Հայրենիքի, ազատության, սիրո, երջանկության՝ թումանյանական մեկնաբանությունները
Իմաստասիրական միտքը Թումանյանի քառյակներում
Թումանյանի ամենահերոսը
Թումանյանական վկայություններ Երևանում (հուշարձաններ, հասարակական վայրեր)…
Իմ (մեր) Թումանյանը (հարցազրուցներ, գրավոր ու բանավոր վերլուծություններ)

Թումանյանական ընթերցումներ

Առաջադրանքներ

1.Թումանյանի հոդվածները

  • Որքանո՞վ են արդիական նրա հասարակական-քաղաքական հայացքները
  • Կարդացե՛ք Թումանյանի հոդվածներից, ընտրե՛ք մեկը և փորձե՛ք գրախոսել
  • Կա՞ն հարցադրումներ, որոնք Ձեզ նույնպես մտահոգում են կամ հարցադրումներ, որոնք հնացած և ժամանակավրեպ եք համարում:

2. Վիրտուալ շրջայց Թումանյանի տուն-թանգարանում:
3. Կարդա «Փարվանա» ստեղծագործությունը:
4. Կարդա «Թմկաբերդի առումը» պոեմը:
«Թմկաբերդի առումը» ընթերցել-քննարկելուց հետո
Ի՞նչ է քեզ համար դավաճանությունը:  Մի՞շտ է պետք ներել, թե՞ կան աններելի բաներ: Ինչպե՞ս պետք է վերաբերվել մեր թշնամիներին:

5.Հետազոտական աշխատանք

  • Հայոց պատմության էջերում իրենց բազում սխրագործություններով հռչակված   Մամիկոնյան նախարարական մի ճյուղը` Համազասպյանները, 10-11-րդ դարերում Տարոնից գաղթել և բնակություն են հաստատել Դսեղում և նրա շրջակայքում: 80-90-ականների նրա նամակների մի մասը կրում է «Հովհաննես Թումանյան — Մամիկոնյան» կնքադրոշմը:

Պատմի՛ր Թումանյանի ընտանիքի մասին, ներկայացրո՛ւ  տեսանյութի միջոցով, լուսանկարների շարքով:

  • Զարգացման խնդիրը Թումանյանի համար միշտ էլ եղել է կենսական և առաջնակարգ: Ուղևորությունների ժամանակ Թումանյանը առիթ է ունեցել հաղորդակցվելու այդ քաղաքների մտավորականության,  ժողովրդի ներկայացուցիչների հետ:
  • « Վերնատուն» գրական խմբակը:

Պատմի՛ր այդ մասին:
Բոլոր աշխատանքները տեղադրիր բլոգում:

6. Կարդա՛ Թումանյանի  քառյակները , սովորի՛ր անգիր:
Չարն ու բարին, սերն ու երջանկությունը, իմաստասիրական միտքը Թումանյանի քառյակներում:

Անգիր սովորել

«Թմկաբերդի առումը»- նախերգանք
«Անուշ»-նախերգանք
«Փարվանա»  Էսպես անցան շատ տարիներ… տողից մինչև վերջ
«Հայոց լեռներում», «Հայոց վիշտը»

Պատմի՛րվերլուծի՛րներկայացրո′ւ ,տեղադրի′ր բլոգում:

7. Ընթերցանության համար նախատեսված նյութերից ընտրի′ր  երկու նյութ,  փորձի′ր արտահայտելվերաբերմունք, կարծիք:

Կարդում ենք Թումանյան

  • Դաս Թումանյանի տուն-թանգարանում

Աշխատանքների  ամփոփում-արդյունքներ

Յուրաքանչյուր մասնակից /անհատ, խումբ/ ընտրում է դուր եկած աշխատանքի թեման ու սահմանված ժամանակահատվածում կազմակերպում, իրակակացնում է նախագծային առաջադրանքը: Աշխատանքի ընթացքը, արդյուքները ամփոփվում լուսաբանում, հրապարակվում են ուսումնական բլոգներում, ինչպես նաև կայքի «Թումանյանական օրեր» բաժնում:
Լավագույն թատերական ներկայացում
Մեդիաընթերցում- ռադիոթատրոն
Լավագույն հետազոտական նախագիծ

Առաջադրանք հասարակագիտությունից նշանադրություն

Անհրաժեշտ է գործող քաղաքացիական իրավունքի տիրույթում մեկնաբանել իրադրությունը (նշանադրության նախաամուսնական պայմանավորվածության բնույթը, տեսակը), բնորոշել նշանի զարդի կարգավիճակը՝ որպես իրավունքի օբյեկտ, եւ որոշել՝ արդյոք փեսացուն իրավունք ունի ետ պահանջելու նշանի զարդը, իսկ հարսնացուն պարտավո՞ր է վերադարձնելու այն:

Առաջին հերթին պետք է հասկանալ ինչու է հարսնացուն փոշմանել, մեղավոր է արդյոք փեսացուն։ Հաշվի առնելով, որ ամուսնալուծության ժամանակ ունեցվածքը կիսվում է հավասարապես, զարդը պետք է վաճառվեր և կիսվեր երկուսի միջև այն դեպքում, եթե մեղավոր լիներ փեսացուն, բայց հաշվի առնելով, որ փեսացուի համար այն բացի նյութականից նաև այլ արժեք է ներկայացնում, նրան կթույլատրվի հետ վերցնել զարդը, փոխհատուցելով դրա 25% արժողությունը։ Եթե փեսացուն կապ չունի եղածի հետ, և հարսը այլ պատճառով է փոշմանել, ապա նա պետք է վերադարձնի զարդը վճարելով նաև որոշ գումար։

Գործնական աշխատանք

1.Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով բաց թողած տառերը (նաև կրկնակ)։

Քարի մշակման վարպետությունը միջնադարյան Հայաստանում առավել
հարուստ ձևով է արտահայտվել խաչքարերի արվեստում։ Պահպանելով կանոնի
վերածված կառուցվածքը՝ խաչքարերի հարդարանքի մեջ, տասնմեկերորդ
դարից սկսած, գերիշխող են դառնում երկրաչափական-գծային ու բուսական
բարդ հյուսվածքավոր զարդանախշերը։ Ընդ որում, բեկվող գիծը,
ստեղծելով երկրաչափական կոնկրետ պատկեր, չի ընդհատվում նույնիսկ այն
դեպքում, երբ դադարում է ուղղաձիգ լինելուց և ներփակվում մի այլ
երկրաչափական ձևի մեջ (շրջանակ, քառանկյունի)։ Դրանց օրինաչափ
հաջորդականությունն ու շաղկապվածությունը, ստեղծելով որոշակի ռիթմ,
եզրագծում են խաչքարը։ Գծային հյուսվածքը թվում է անսկիզբ-անվերջ, իր
շարժման ընթացքի մեջ փոխակերպվում մի ձևից մյուսը՝ չսահմանագծելով
սկիզբն ու ավարտը։ Այս պարագայում զարդապատկերը իր անընդմեջ
հյուսվածքի շնորհիվ դառնում է անսահմանության ու հավերժականության
գաղափարի արտահայտություն։
«Հայկական խաչքարեր» գրքից (տեքստի հեղ. Լ. Ազարյան)

2. Ազնվամորին (մոռ) վարդազգիների ընտանիքին պատկանող 1-1,5 մ
բարձրությամբ թուփ է կամ կիսաթուփ։

Տերևները բարդ են՝ եռամասնյա,
վերևից գրեթե մերկ ու կանաչ, ներքևից՝ թաղիքանման ու սպիտակավուն։
Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղկաթերթիկները սպիտակ են, պտուղը
բազմակորիզավոր է։ Բույսը ծաղկում է հունիս-հուլիս, պտղակալում՝ հուլիսօգոստոս
ամիսներին։ Ձմեռելուց հետո բերք է տալիս միայն երկրորդ տարում
ու չորանում երրորդ տարում։
Դեռևս հին հույներն ու հռոմեացիներն անտառից հավաքած ազնվամորու
պտուղներն օգտագործել են ոչ միայն ուտելու, այլև բուժական
նպատակներով։ Հին Ռուսիայում օրգանիզմի առույգության համար առավոտյան ժամերին ըմպել են ազնվամորու և լոռամրգու պտուղներից պատրաստված
խոշապ(մրգահյութ)։
բ) Հայրենական ժողովրդական բժշկության մեջ ազնվամորու պտուղների
թուրմը լայնորեն կիրառվում է գրիպի, մի շարք ցրտառական
հիվանդությունների ժամանակ։ Պտուղները լայն կիրառում ունեն նաև լնդախտի,
սակավարյունության, ստամոքսային ցավերի ժամանակ։ Օգտագործվում են
նաև մարսողությունը լավացնելու և ալկոհոլային հարբածությունից
սթափեցնելու նպատակներով։
Հայկական ժողովրդական բժշկության մեջ ազնվամորու պտուղները լայն
կիրառում են ունեցել տենդային հիվանդությունների, իսկ ծաղիկների թուրմը՝
օձի կծածի դեպքերում։
Ա. Թորոսյանի «Հայաստանի դեղաբույսերը» գրքից

Գլոբալ տաքացում

Գլոբալ տաքացումը, և ինչպես հետևանք, բնական կատակլիզմները Հայաստանը չեն շրջանցի։ Պարզ օրինակ՝ 2017թ չափազանց տաք ամառը և 2018թ չոր և ոչ ցուրտ ձմեռը։ Դրա մասին հայտնեց Սիլվա Ադամյանը։

 

«Հայաստանի որոշ գիտնականներ սխալմամբ կարծում են, որ գլոբալ տաքացումը կշրջանցի Հայաստանը։ Փոփոխությունները ակնհայտ են՝ աշունը աշուն չէ, ձմեռը ձմեռ չէ, գարունը գարուն չէ։ Եղանակները շատ արագ են իրար հաջորդում։ -ասաց Ադամյանը։

                   

Ըստ նրա, կլիմայական փոփոխությունները Հայաստանում չափազանց մտահոգիչ նշան է։ Ժամանակն է որոշ քայլեր անել աղետը կանխելու համար։ Կլիմայի տաքացումը և չորացումը լուրջ վտանգ են ներկայացնում կենդանական աշխարհի համար, և կենդանիների մի մասը ստիպված կլինեն գաղթել ավելի բարենպաստ շրջաններ։

 

Գնալով ամեն տարի Հայաստանում տեղումները քչանում են։ Շուտով կհայտարարվի, որ ջրամբարներում ջուր չի մնացել, իսկ դա կհանգեցնի Սևանի ջրերի ավելի ինտենսիվ կորզմանը։

 

Էկոլոգ Ադամյանը համոզված է, որ 2017թ անտառում բռնկված հրդեհը այս կլիմայական փոփոխությունների հետևանքն է։ Միայն 2018թ առաջին երեք ամսվա ընթացքում Դիլիջանի ժողովրդական այգում երեք հրդեհ եղավ։ Էկոլոգը խորհուրդ է տալիս ավելի լուրջ վերաբերվել կլիմայական փոփոխության խնդիրներին։

 

Չոր եղանակին կարող են հաջորդել առատ տեղումներ, բայց Երևանում կեղտաջրերի համար նախատեսված նրբագծերի պակասի պատճառով, կարող է ջրհեղեղ լինել։ 2017թ ոռոգման ջրերի զգալի մասը գոլորշիացել է բարձր ջերմության պատճառով։ Չոր և տաք ձմռան պատճառով դրանք չվերականգնվեցին։

 

ԱԻՆ-ի տվյալներով, Հայաստանի ջրամբարները 80%-ով ջրազրկվել են։ Ախուրյանի Ջրամբարի ծավալը հունիսի 10-ին կազմում էր 113 միլիոն քառակուսի կմ նախատեսված 525 միլիոնի փոխարեն։ Ապարանի ջրամբարում 70 միլիոնի փոխարեն 19,3 միլիոն է։ Իսկ Մարմարիկի ջրապահոցից ընդհամենը 10% է մնացել, հիմա այնտեղ 2,57 միլիոն է 24 միլիոնի փոխարեն։

Աղբյուրը՝   https://ru.armeniasputnik.am/society/20180403/11237165/Armenia-katastrofa-ekologiya-poteplenie.html